Zawierasz kontrakt o wysokiej wartości? Nawiązujesz współpracę biznesową z nowym, jeszcze niesprawdzonym partnerem? A może po prostu prowadzisz działalność handlową lub usługową i chcesz skutecznie zabezpieczyć wykonanie umowy? To właśnie w takich przypadkach znajdują zastosowanie gwarancje finansowe udzielane przez banki – instrumenty niosące liczne korzyści nie tylko dla kontrahenta-wierzyciela, ale i kontrahenta-dłużnika. Sprawdź, czym są gwarancje bankowe i jak dokładnie wygląda ich działanie.

Gwarancje bankowe są udzielane również osobom fizycznym, ale w praktyce, stanowią instrument polityki finansowej kierowany przede wszystkim do przedsiębiorstw – instrument, który cieszy się wśród nich coraz większą popularnością. Duże zainteresowanie takim rozwiązaniem wynika z faktu, że w porównaniu do wielu innych metod zabezpieczania wzajemnych zobowiązań, charakteryzuje się ono prostszą konstrukcją oraz łatwiejszą i szybszą realizacją praw przez kontrahenta-wierzyciela. Co ważne, w przeciwieństwie do nich, gwarancje finansowe mają również abstrakcyjny charakter, tzn. nie są zależne od treści umowy zawartej przez kontrahentów. Co jeszcze warto o nich wiedzieć?

Gwarancje bankowe – kto może skorzystać, a kto gwarantuje bezpieczeństwo środków finansowych?

Gwarancji bankowych, jak sama nazwa wskazuje, udzielają wyłącznie banki. By móc skorzystać z takiego rozwiązania, podmiot (kontrahent-dłużnik) musi znajdować się w dobrej sytuacji ekonomicznej, a także posiadać odpowiednio wysoki standing finansowy. Jeśli spełniamy obydwa te warunki jednocześnie, bank-gwarant pozytywnie rozpatrzy nasz wniosek i wystawi gwarancję finansową na rzecz wskazanego przez nas beneficjenta gwarancji (kontrahenta-wierzyciela). Inaczej mówiąc, zagwarantuje beneficjentowi otrzymanie w przyszłości należnej kwoty środków finansowych.

Czym są gwarancje bankowe?

Bank, wystawiając gwarancję finansową, przyjmuje na siebie obowiązek wypłaty beneficjentowi gwarancji ustalonej ilości środków (sumy gwarancyjnej). Obowiązek ten powstaje w sytuacji, gdy kontrahent-dłużnik (podmiot zlecający wystawienie gwarancji) nie wywiąże się ze swoich zobowiązań określonych w umowie z kontrahentem, albo wywiąże się z nich w sposób niezgodny z ustaleniami. Mowa tu zatem o instrumencie, który bardzo dobrze chroni interesy wierzyciela. W końcu jest on zabezpieczony na wypadek zarówno nierzetelności czy nieuczciwości dłużnika, jak również pogorszenia się jego sytuacji finansowej.

Warto przy tym zauważyć, że gwarancje bankowe niosą ze sobą istotną korzyść także dla kontrahentów-dłużników. Ponieważ banki uzależniają udostępnienie takiego narzędzia od kondycji finansowej zleceniodawców, ci ostatni niejako automatycznie zyskują dzięki temu większą wiarygodność w oczach kontrahentów-wierzycieli.

Należy też dodać, że w przypadku gwarancji bankowych stosunek prawny powstaje pomiędzy bankiem-gwarantem a beneficjentem gwarancji, nie zaś zleceniodawcą. Co istotne, o ile tym ostatnim może być każdy podmiot, o tyle w odniesieniu do beneficjentów musimy liczyć się z pewnymi obostrzeniami (nie mogą być nimi np. spółki cywilne).

Bankowe gwarancje finansowe – warunkowe i bezwarunkowe

Gdy wiemy już czym są gwarancje bankowe, łatwiej będzie nam uchwycić różnice jakie występują pomiędzy ich poszczególnymi rodzajami. Dwie najważniejsze z nich to: typ zabezpieczanego ryzyka handlowego oraz wywoływane skutki prawne. Jeśli chodzi o tę drugą kwestię, to wyróżniamy gwarancje finansowe bezwarunkowe (na pierwsze żądanie) oraz gwarancje finansowe warunkowe (dokumentowe).

Istota gwarancji warunkowej polega na tym, że bank uzależnia wypłatę sumy gwarancyjnej od spełnienia przez beneficjenta określonych warunków, na przykład przedłożenia wskazanych w treści gwarancji dokumentów. W przypadku gwarancji bezwarunkowej jest inaczej. Bank wypłaca należne środki, gdy tylko beneficjent zgłosi takie roszczenie – nawet nie weryfikuje przy tym jego zasadności.

Co zabezpieczają gwarancje bankowe?

Gwarancje bankowe pozwalają zabezpieczyć zarówno zapłatę za sprzedany towar lub wykonaną usługę, jak również cały szereg innych wierzytelności. Mogą to być wierzytelności warunkowe lub bezwarunkowe, wymagalne bądź niewymagalne, a także już istniejące bądź takie, które dopiero powstaną w przyszłości. W praktyce, za pomocą tego instrumentu możemy zabezpieczyć się w zasadzie przez każdym rodzajem ryzyka, towarzyszącego działalności handlowej i usługowej. Gwarancją obejmowane są najczęściej:

  • zapłata za towary lub usługi,
  • spłata kredytu,
  • zwrot zaliczki,
  • zapłata rat leasingowych,
  • zapłata weksla,
  • zapłata akredytywy dokumentowej.

Poza tym, mamy jeszcze między innymi gwarancję dobrego wykonania kontraktu, celną, przetargową, akcyzową czy tranzytową. Niezależnie o której z nich mowa, bank zawsze pobiera oczywiście prowizję za wystawienie gwarancji – jej wielkość uwarunkowana jest wysokością sumy gwarancyjnej.

Zobowiązanie o charakterze warunkowym i określonym czasie trwania

Wszystkie gwarancje bankowe są zobowiązaniami o charakterze warunkowym, tzn. wyrażone w nich prawa mogą, ale nie muszą zostać wykonane. W tym wypadku, przepływ środków pieniężnych następuje bowiem dopiero wówczas, gdy beneficjent zgłosi się do banku z żądaniem zapłaty – samo wystawienie gwarancji nie skutkuje takim przepływem. Gdy bank wywiąże się ze swojego zobowiązania, czyli wypłaci należne świadczenie, gwarancja automatycznie wygasa. Co ważne, gwarancje bankowe mają również określony czas trwania, czyli zawarte w nich prawa można zrealizować tylko przed upływem ustalonego terminu.

Treść i forma gwarancji bankowych

Jeśli chcemy, żeby gwarancja bankowa faktycznie skutecznie zabezpieczyła interesy nasze oraz kontrahenta, musimy zadbać o to, by jej treść była zrozumiała i precyzyjna, a przy tym nie powodowała wątpliwości interpretacyjnych.

Ostateczna zawartość treści będzie zależała od celu, w związku z którym chcemy wystawić gwarancję. Praktycznie zawsze znajdziemy w niej zapisy wskazujące: zabezpieczaną wierzytelność, a także konkretnego beneficjenta oraz wymagane dokumenty, które musi on przedstawić żądając wypłaty świadczenia. W treści gwarancji może zostać również określony między innymi termin ważności gwarancji, czynniki powodujące jej wygaśnięcie, sposób żądania zapłaty czy też termin, w którym bank będzie musiał zrealizować wypłatę. Może ona również wskazywać, czy mamy do czynienia z gwarancją: odnawialną czy nieodnawialną, odwołalną czy nieodwołalną, bezwarunkową czy warunkową.

Co jeszcze warto wiedzieć?

Gwarancje bankowe wykorzystywane są przez coraz więcej przedsiębiorstw z różnych branż, które postrzegają je jako atrakcyjny sposób na podniesienie bezpieczeństwa swojego obrotu handlowego. Niezależnie czy mowa o obrocie krajowym czy zagranicznym, pozwalają na dogodne i skuteczne zabezpieczenie wierzytelności oraz wzajemnych zobowiązań stron umowy.

Warto przy tym wspomnieć, że dzięki gwarancji bankowej kontrahent-dłużnik może nie tylko zwiększyć swoją wiarygodność, ale również zyskać korzyści w zakresie zarządzania płynnością finansową. Nie wiąże się ona bowiem z koniecznością zamrażania własnych środków, na przykład w wadiach przetargowych czy gwarancjach należytego wykonania kontraktu. Wszystko to sprawia, że jeśli prowadzimy małą lub średnią firmę i chcemy zabezpieczyć realizację umowy, to powinniśmy przynajmniej zainteresować się ofertą takiej usługi bankowej.


Radosław Michaś – Specjalista ds. Kredytów, Leasingów i Funduszy Europejskich – Bankowość Firmowa.PL