Zarządzanie finansami przedsiębiorstwa to między innymi podejmowanie decyzji związanych z pozyskiwaniem niezbędnego kapitału. Mnogość potencjalnych źródeł finansowania sprawia, że decyzje te nie należą do najłatwiejszych. Sprawdźmy zatem, jak finansować działalność przedsiębiorstwa by móc realizować wytyczone cele biznesowe, a przy tym nie martwić się o ewentualną utratę płynności.

Na finanse przedsiębiorstwa składa się najczęściej zarówno kapitał własny, jak i kapitał obcy. W tym pierwszym wypadku mówimy o tzw. finansowaniu wewnętrznym, czyli środkach pochodzących z samej firmy: od jej akcjonariuszy lub wspólników, z zysku netto, nadwyżek środków pieniężnych czy wpływów ze sprzedaży posiadanego majątku. Kapitał obcy jest zaś pozyskiwany spoza przedsiębiorstwa, czyli od zewnętrznych instytucji finansujących.

Finanse przedsiębiorstwa: po co mi kredyt lub leasing, skoro mam dużą ilość wolnej gotówki?

Przedsiębiorstwa często korzystają ze wsparcia finansowego instytucji zewnętrznych nawet wówczas, gdy dysponują sporą ilością wolnych środków pieniężnych. Od strony ekonomicznej, ze względu na tzw. koszt alternatywny, jest to podejście w pełni uzasadnione. Gdy wydajemy jednorazowo dużą ilość gotówki, na przykład na zakup samochodu firmowego, to tracimy zarazem możliwość sfinansowania z jej pomocą innych inwestycji. Korzystając natomiast z kredytu lub leasingu angażujemy tylko niewielką część swojego kapitału, a mimo wszystko możemy sfinansować zakup danego środka trwałego czy realizację przedsięwzięcia służącego rozwojowi firmy. Choć wiąże się to z dodatkowymi wydatkami ponoszonymi na rzecz instytucji finansującej, to jednak z powyższych względów w wielu przypadkach okazuje się to rozwiązaniem bardziej efektywnym; rozwiązaniem, które daje po prostu szanse na czerpanie większych zysków. 

Wewnętrzne źródła finansowania działalności

Wchodzący w skład finansów przedsiębiorstwa kapitał własny to przede wszystkim wypracowany zysk netto. Możliwość korzystania z niego jest jednak uwarunkowana przede wszystkim kondycją ekonomiczną firmy, czyli jej płynnością finansową oraz rentownością prowadzonej przez niej działalności; jeśli w danym okresie odnotujemy stratę, takie źródło finansowania pozostanie dla nas niedostępne.

Niezbędną gotówkę możemy również pozyskać sprzedając poszczególne składniki majątku przedsiębiorstwa, tj. produkty gotowe czy środki trwałe o niskiej rentowności. Kolejnym sposobem są odpisy amortyzacyjne, które wyrażają zmniejszenie wartości środka trwałego, będącego następstwem jego zużycia. Uwzględniając amortyzację w kosztach uzyskania przychodów obniżamy podstawę opodatkowania, a co za tym idzie – również podatek dochodowy. W ten sposób pozyskujemy oszczędności, które w całości pozostają do naszej swobodnej dyspozycji.

Faktoring – szczególne źródło finansowania wewnętrznego

Do kategorii wewnętrznych źródeł finansowania działalności zaliczamy również faktoring. Polega on na tym, że instytucja finansująca (faktor) przejmuje posiadane przez nas wierzytelności z tytułu sprzedaży produktów lub usług, w zamian za co natychmiast otrzymujemy od niej zaliczki w wysokości około 90 proc. wartości faktury. Ponieważ dla faktora kluczową kwestię stanowi kondycja finansowa nie naszej firmy, lecz kontrahentów objętych przez nas faktoringiem, usługa ta jest łatwiej dostępna niż na przykład kredyt bankowy.

Faktoring pojawia się w grupie wewnętrznych źródeł finansowania mimo że jest usługą oferowaną przez instytucję zewnętrzną, ponieważ w ostatecznym rozrachunku pozyskujemy środki pochodzące ze sprzedaży własnych produktów i usług. Trzeba jednak pamiętać, że w przeciwieństwie do wcześniej wspomnianych rozwiązań, wiąże się on z koniecznością ponoszenia opłat na rzecz instytucji finansującej.

Podstawowe rodzaje zewnętrznego finansowania przedsiębiorstwa

Wybierając wewnętrzne źródła finansowania możemy zachować pełną swobodę i niezależność, ale czasem konieczne lub po prostu korzystniejsze jest sięgnięcie po wsparcie z zewnątrz. W tym drugim przypadku uzależniamy się od instytucji udostępniającej nam kapitał, a także ponosimy dodatkowe koszty, niemniej jednak w zamian zyskujemy możliwość utrzymania płynności finansowej czy przeprowadzenia kapitałochłonnej inwestycji. Do dyspozycji mamy przede wszystkim kredyty bankowe oraz kupieckie, a także leasing operacyjny i finansowy.

Najłatwiej dostępny jest kredyt kupiecki – czyli zgoda sprzedającego na uzyskanie płatności w odroczonym terminie. W tym wypadku formalności są bardzo ograniczone, a przy tym nie jest wymagane posiadanie zdolności kredytowej. W przypadku większych przedsięwzięć lub problemów z płynnością najczęściej potrzebne jest jednak skorzystanie ze wsparcia banku lub leasingodawcy. 

Inne rodzaje zewnętrznego wsparcia dla finansów przedsiębiorstwa

To, jakie formy wsparcia będą dla nas dostępne w dużej mierze zależy od specyfiki oraz fazy rozwoju naszej działalności. Jeśli nasz biznes dopiero startuje musimy obejść się bez pomocy banków, ale możemy za to szukać wsparcia u tzw. aniołów biznesu czy funduszy venture capital. Finansują one raczkujące i ryzykowne przedsięwzięcia, które dają zarazem szansę na wypracowanie wysokich zysków. Będąc natomiast dużym i stabilnym podmiotem, kapitał możemy też pozyskać na przykład poprzez emisję papierów wartościowych – akcji oraz obligacji.

Finanse przedsiębiorstwa mogą też wesprzeć dotacje państwowe oraz unijne. Zawsze powinniśmy zorientować się, czy inwestycja jaką chcemy zrealizować nie kwalifikuje się czasem do uzyskania tego rodzaju wsparcia. Choć coraz częściej przybiera ono postać nie bezzwrotnego dofinansowania, lecz instrumentu zwrotnego, to jednak preferencyjne warunki spłaty czynią je atrakcyjną formą finansowania przedsięwzięć.

Co jeszcze warto wiedzieć?

W kontekście zarządzania finansami przedsiębiorstwa warto też wspomnieć o tzw. złotej zasadzie finansowania. Zgodnie z jej założeniami, środki trwałe powinniśmy finansować wyłącznie kapitałem stałym, czyli kapitałami własnymi oraz zobowiązaniami długoterminowymi. Najlepiej, jeśli kapitałem tym obejmiemy również część aktywów obrotowych. W ten sposób zapewniamy sobie większe bezpieczeństwo finansowe i możliwość obniżenia ryzyka utraty płynności. Gdybyśmy do finansowania części aktywów trwałych wykorzystywali zobowiązania krótkoterminowe, to nawet przejściowe trudności mogłyby wymusić na nas konieczność pozbywania się majątku trwałego, na przykład urządzeń czy maszyn produkcyjnych – a to zagroziłoby już sprawnemu prowadzeniu działalności.

  
Radosław Michaś – Specjalista ds. Kredytów, Leasingów i Funduszy Europejskich – Bankowość Firmowa.PL