W życiu zdarzają się różne sytuacje, czasami nawet w rodzinach, które na pozór wydawać by się mogły idealne, gdy przychodzi zmierzyć im się ze sprawą spadkową, dochodzić może do poważnych kłótni. Z tego powodu warto poznać zasady, które dotyczą dziedziczenia spadków i zgłębić nieco ten temat.

Testament a dziedziczenie ustawowe

Zgodnie z prawem, które obowiązuje w Polsce najważniejsza jest wola spadkodawcy - jeśli on pozostawia po sobie ważny testament, wtedy dziedziczenie odbywa się zgodnie z jego zapisami. Wyjątkiem jest sytuacja, w której to żadna z osób, która została powołana w testamencie, spadku przyjąć nie chce lub nie może. Wtedy, tak jak i w przypadku, kiedy nie ma testamentu, stosuje się dziedziczenie ustawowe, które oparte jest na Kodeksie Cywilnym.

Rodzaje testamentów

Wyróżnić możemy kilka rodzajów testamentów, należy jednak pamiętać, że zawsze musi być on zapisem woli jednej osoby, w przeciwnym razie będzie nieważny!

  • testament holograficzny - warunkiem koniecznym jest to, aby napisany został własnoręcznie, czytelnie podpisany i opatrzony datą.

  • urzędowy - wola wyrażona zostaje w obecności kierownika urzędu stanu cywilnego lub przedstawiciela administracji państwowej i dwóch świadków. Zapisane zostaje w protokole i odczytane przy świadkach, którzy tak jak i spadkodawca muszą podpisać protokół.

  • notarialny - sporządzony w formie aktu notarialnego.

  • testament ustny szczególny - dopuszczalny, gdy istnieje zagrożenie rychłej śmierci, wtenczas spadkodawca oświadcza swoją wolę w obecności trzech świadków, którzy spisują oświadczenie, a następnie musi ono zostać podpisane przez spadkodawcę i co najmniej dwóch świadków. (warto jednak zaznaczyć, że nie każdy może zostać świadkiem takiego testamentu, nie może być to osoba, która bliska jest spadkodawcy ani ta, która przewidziana jest w testamencie, również nie może być to osoba nie mająca pełnej zdolności do czynności prawnych, osoba głucha, niema czy niewidoma. Również ograniczenia dotyczą osób, które są niepiśmienne i niemogące czytać oraz tych, którzy nie mówią tym samym językiem. Świadkiem nie może być również osoba, która skazana jest za składanie fałszywych zeznań.)

Dziedziczenie ustawowe

W sytuacjach, które zostały już wyżej opisane, gdy spadkodawca nie zostawił testamentu lub żadna z osób, które są do tego powołane nie chce lub nie może dziedziczyć spadkobranie opiera się na przepisach kodeksu cywilnego.

Istnieje 6 grup osób, które uprawnione są do ustawowego dziedziczenia:

  1. małżonek i dzieci spadkodawcy - są oni powołani do spadku w pierwszej kolejności, dziedziczą w równych częściach (z zastrzeżeniem, że małżonek nie może otrzymać mniej niż jedną czwartą spadku.) Jeżeli dziecko spadkodawcy nie żyje, a pozostawiło po sobie dzieci, wtedy to one dziedziczą część spadku;

  2. małżonek oraz rodzice spadkodawcy - w przypadku tym spadkobiercą może być sam małżonek, gdy rodzice spadkodawcy nie żyją, lub tylko rodzice, jeśli spadkodawca w tym momencie nie był w związku małżeńskim;

  3. małżonek oraz rodzeństwo spadkodawcy,

  4. dziadkowie spadkodawcy ,

  5. pasierbowie - tylko  w momencie, gdy przy otwarciu spadku ich rodzice już nie żyją.

  6. gmina - gdy spadkodawca nie zostawił bliskich, jego majątek przechodzi na gminę, w której mieszkał. W przypadku, gdy miejsca zamieszkania spadkodawcy nie da się ustalić, lub jeśli mieszkał on za granicą majątek przejmuje Skarb Państwa.

Każda kolejna grupa osób, które zgodnie z zapisem kodeksu cywilnego, dziedziczy tylko wtedy, kiedy brak jest osób uprawnionych do dziedziczenia z poprzedniej grupy.

Zachowek dla bliskich

Zachowek dla bliskich przewidziany jest w sytuacji, w której spadkodawca pominął w napisanym przez siebie testamencie najbliższą rodzinę. W tej sytuacji mogą się oni domagać właśnie owego zachowku. O tę część testamentu mogą starać się tylko dzieci, wnuki, małżonek i rodzice. Zachowek przysługuje w wysokości ½ spadku, jaki należałby się spadkobiercy, gdyby doszło do dziedziczenia ustawowego. Natomiast jeśli do zachowku uprawniona jest osoba małoletnia lub trwale niezdolna do pracy otrzyma ⅔ wartości swojego udziału. Zachowek jednak nie przysługuje, gdy w testamencie widnieje zapis, iż jesteś przez spadkodawcę wydziedziczeni. Warto również wiedzieć, że o zachowek należy wystąpić w ciągu 3 lat od ogłoszenia testamentu.

Długi w spadku

Spadek jednak nie oznacza zawsze dziedziczenia majątku, zdarza się tak, że spadkodawca zostawił po sobie długi i stanowią one spadek, jeśli masz nieszczęście być spadkobiercą tego typu majątku masz kilka opcji. Po pierwsze możesz w całości odrzucić spadek, sprawia to, że zostajesz całkowicie wyłączony z dziedziczenia, a prawo do spadku przechodzi na inne osoby. Możesz również przyjąć go z ograniczeniem odpowiedzialności za długi, wtedy odpowiadasz za zobowiązania zmarłego do wysokości otrzymanego spadku - ostatnią opcją jest przyjęcie spadku bez ograniczenia odpowiedzialności za długi - w ten sposób godzisz się na spłacenie należności finansowych spadkodawcy.

Pamiętaj również, że od spadku należy zapłacić podatek, wyjątkiem jest najbliższa rodzina testatora. Jeśli jednak spadek przekracza kwotę 9637 zł, należy w ciągu miesiąca od uprawomocnienia nabycia spadku zgłosić to urzędnikowi Urzędu Skarbowego.